Mehmet Eşref
Doğum: 1847, Gelenbe/Kırkağaç
Vefat: 22 Mayıs 1912, Kırkağaç
Meslek: Şair, Bürokrat
Alan: Hiciv Şiiri
Hürriyet ve Adalet Aşkıyla Yanan Bir Şair
Kırkağaç ünlüleri deyince akla gelen ilk isim, Türk hiciv sanatının büyük ustası Eşref'tir. II. Abdülhamid döneminin zorluklarına karşı cesaretle kalemini kullanan, hürriyet ve adalet aşkıyla yanan bu büyük şair, sadece yaşadığı dönemde değil, bugün de ilham kaynağı olmaya devam ediyor.
Asıl adı Mehmet Eşref'tir. Babası Usulizade Hafız Mustafa Efendi, annesi Arife Hanım'dır. Büyük dedesi ünlü matematikçi Gelenbevi İsmail Efendi'dir.
Hayatı ve Kariyeri
Doğum
Kırkağaç'ın Gelenbe Mahallesi'nde dünyaya geldi.
Eğitim Yılları
İlköğrenimini Gelenbe'de tamamladı. Manisa'da Hatuniye Medresesi'nde Arapça ve Farsça öğrendi. Matematik ve tarih dersleri aldı.
Memuriyete Başlama
Manisa Vilayeti Tahrirat Kalemi'nde memuriyete başladı.
Kaymakamlık Yılları
Turgutlu, Akhisar, Alaşehir'de mal müdürlüğü; Fatsa, Ünye, Acıpayam, Buldan, Gördes ve çeşitli ilçelerde kaymakamlık yaptı. Doğu illerinde Ermenice ve Fransızca öğrendi.
Tutuklama ve Hapis
Gördes kaymakamlığı sırasında yazdığı hicivler ve gizli cemiyet kurmakla suçlanması nedeniyle bir yıl hapis yattı.
Sürgün Yılları
Mısır'a geçti. Fransa, İsviçre ve Kıbrıs'ta bulundu. Mısır'da "Curcuna" dergisinde yazdı. 6 kitabı yayımlandı.
II. Meşrutiyet ve Dönüş
Meşrutiyet'in ilanından sonra yurda döndü. "Edeb Yahu" ve "Musavver Eşref" dergilerinde başyazarlık yaptı.
Emeklilik
Adana vali muavinliği sonrası emekliye ayrılarak Kırkağaç'a yerleşti.
Vefat
22 Mayıs 1912'de Kırkağaç'ta vefat etti. Kırkağaç Mezarlığı'na defnedildi.
Eserleri
Eşref'in hicivleri, şekil bakımından Namık Kemal ve Ziyâ Paşa'nın şiirleriyle benzerlik gösterir. Gazel, kaside, mesnevi ve kıta biçimlerini kullanmış; aruz ölçüsünü tercih etmiştir.
Yaşamında Yayımlanan Eserleri
Deccal I & II
1904-1907, Kahire
İstimdad
1905, Mısır
Şah ve Padişah
1906, Kahire
Hasbihal yahut Eşref ve Kemal
1908
İran'da Yangın Var
1908, İstanbul
Ölümünden Sonra Yayımlanan Eserleri
- Şair Eşref Külliyatı (1928)
- Meclisi Mebusan (1928)
- Bergüzar (1928-29)
- Kuyruklu Yıldız (1929)
- Rüya (1929)
- Kıt'alar ve Hikâyeler (1929)
- Deccal III
Ünlü Şiirleri ve Dörtlükleri
Mezar Taşındaki Dörtlük
Kabrimi kimse ziyaret etmesin Allah için,
Gelmesin reddeylerim billah öz kardaşımı.
Gözlerim ebnay ademden ol rütbe yıldı kim,
İstemem ben Fatiha, tek çalmasınlar taşımı.
Bu dörtlük, Kırkağaç mezarlığındaki kabir taşına yazılmıştır.
Kendini Hicvetmek
Eylemem ölsem de kizbi ihtiyar,
Doğruyu söyler gezer bir şairim;
Bir güzel mazmun bulunca, Eşrefa!
Kendimi hicv eylemezsem kafirim.
Doğu ve Batı
Nasıl zıt olmasın alemde garbiyuııla şarkiyyun,
Güneşten hepsinin güya nuru mah olmuştur.
Ziraat, marifet, sanat, saadet şimdi onlarda,
Cehalet, meskenet, zillet, rezalet bizde kalmıştır.
Meclisi Mebusan Hicvi
Kör topal toplandı meb'usanımız
Bir tarafta kalmadı noksanımız
Meclise dizdim büyük küpler gibi,
Arz-ı endam ettiler ...neler gibi.
İnsandan Nefret
Mümkün olsa kaçarım alemi ervaha kadar.
İhtilat eylemem ecsam ile makberde bile,
Şol kadar eyledim insan oğlundan nefret,
İstemem yüzlerini görmeği mahşerde bile.
Hatırası
Şair Eşref'in adı bugün Türkiye'nin birçok yerinde yaşatılmaktadır:
- İzmir Alsancak: Şair Eşref Bulvarı
- İzmir Karşıyaka: Şair Eşref İlkokulu
- Kırkağaç: Şair Eşref Mahallesi
- Buldan: Cumhuriyet Mahallesi'nde bir cadde
- Kırkağaç Mezarlığı: Kabir başında yapılan anma törenleri
Yıllık Anma Töreni
Vakfımız her yıl Mayıs ayında Şair Eşref'i memleketi Kırkağaç'ta törenle anmaktadır. 2024 yılında vefatının 112. yılı anma töreni düzenlenmiştir.